2009-10-31 `...met vanuit zee binnendrijvende wolken..`

We zijn alweer enkele dagen terug in de Spaanse campo. Nog steeds dwalen onze gedachten af naar de indrukken van onze trip door Marokko, als we de foto´s bekijken of de blogspot updaten

Ook beseffen we wat Spanje toch een luxe land is. Op de dag dat we die regen hadden in Marrakech heeft het hier ook gehoost. Alles staat er fris bij. De afgelopen dagen veel snoeiwerk gedaan en nog te doen. Er moet nog worden gemest.

Het is de afgelopen dagen warm geweest, tegen de 30 graden. Eind van deze middag koelt het af en er komen - omdat de Middellandse zee nog warm is - vanaf de kust wolken de vallei binnen drijven.

Met het ondergaan van de zon - zo tegen kwart voor zeven - worden de kleuren geaccentueerd. Zo zou het er vanaf ons uit kunnen zien als de zeespiegel 150 meter stijgt.......
Er is een bijna volle maan, dus straks worden die wolken ook nog eens van bovenaf beschenen. Benieuwd of we dat ook fotografisch kunnen vastleggen.

2009-10-26 Fes - Tanger - Algeciras

We staan vroeg op, maar moeten toch wachten totdat om 08.00 uur het ontbijt wordt geserveerd. Een 295 kilometer lange rit over deels tweebaanswegen staat ons te wachten en we moeten de ferry van 14.30 uur halen. Dus snel de gardien betalen en dan verlaten we over de N4 Fes aan de westkant. Boven Moulay-Idriss via Sidi-Kacem, Souk-el-Arba-du-Rhab en Ksar-el-Kebir.

Zeer afwisselend landschap, we rijden een paar uur door de korenschuur van Marokko. Later alleen maar vlak land, er zijn steeds minder auto´s en meer ezels op de weg. We rijden door een zeer arme streek. Vrachtauto´s en de vele bochten houden onze gemiddelde snelheid behoorlijk laag. We zien veel stalletjes met aardewerk. Hier moet je dus de borden, tajines etc kopen, lijkt het goedkoopst. Maar we hebben geen tijd om te stoppen.

Bij Larache gaan we de snelweg op naar Tanger, dan schiet het lekker op. In deze havenstad is het druk, dus we komen pas rond kwart voor twee in de haven in de wachtrij voor de douane. Er wordt ons verteld, dat we ons niet druk hoeven te maken, want de ferry heeft een vertraging van een half uur. Tijd zat dus. Als ervaren reizigers geven we de paspoorten en ons inklaringsbewijs van de auto af aan één van de loopjongens van de douane met weer een 20 Euro-biljet in een van de paspoorten. Dennis hoort, dat we geen ticket voor de boot hoeven te halen, de internet-voucher volstaat. Alle auto´s voor ons worden uitvoerig gecontroleerd door politie en douane, op drugs natuurlijk. Alles uitpakken en zo. De loopjongen komt terug en wil meer geld hebben, we betalen hem morrend nog wat euro´s. Toch duurt het bijna anderhalf uur voordat we aan de beurt zijn, dus die omkoperij helpt dus echt niet. Doen we echt een volgende keer niet meer ! Balen ook, want we missen de boot. Blijkt, dat we toch boarding-tickets moeten halen voor de volgende boot en 3 uur wachten !

Eenmaal bij politie en douane kunnen we zonder controle gewoon doorrijden !! Op onze betrouwbare gezichten, onze Spaanse nummerplaat of hebben die euro´s hun werk gedaan ? Strange. Tijd voor wat lekkere broodjes, maar dan moet je Marokko weer in. We parkeren de auto in de rij bij de boten, nog chaotischer dan op de heenreis in Algeciras. Dennis blijft balend in de auto zitten. We lopen gewoon Marokko weer in om broodjes te kopen, geen enkele controle !!

We horen, dat verderop in de haven een gloednieuwe terminal wordt gebouwd die in 2010 klaar moet zijn. Hopelijk met minder omkoopbare douane. Paul belooft een brief te gaan schrijven aan de koning ! Wil Marokko in 2010 toetreden tot de vrijhandelsorganisatie van de Europese Gemeenschap en hun toerisme bevorderen, dan zullen ze echt iets aan die vervelende grenssituatie moeten doen.

Bij het aan boord gaan staat ineens politie in burger en worden de paspoorten wel gecontroleerd. Ik moet voor identificatie zelfs mijn bril afzetten.

Inmiddels is het donker geworden en varen we richting Spanje. Er wordt weer vreselijk gelachen als Paul nog eens zijn Paula-act doet. De bemanning roept bis,bis, maar Dennis weet Paul te beheersen.

Het roll-off systeem werkt nu wel, dus we rijden snel de boot af. Terwijl alle andere nationaliteiten in de rijen gaan staan voor de Spaanse douane en politie, passeren wij hen onder het EU-residents bordje snel en moeiteloos.

Via een McDonalds komen rond middernacht aan in Torrox en even later in Frigiliana. We zijn thuis.

Onze ervaringen van deze reis in een paar woorden :

- het is een groter land dan verwacht, lange afstanden
- het land is wel in ontwikkeling, kinderen gaan naar school
- behalve de mensen in het Rif-gebergte zijn de Marokkanen zeer vriendelijke mensen, met name de Berbers
- het kontrast tussen arm en rijk is enorm
- in het hele land kun je met Frans terecht, in het noorden met Spaans
- eten is heerlijk, hotels redelijk, prachtige natuur en uitstekend klimaat
- voor ons een goedkoop vakantieland v.w.b. eten, hotels zijn aan de prijs
- het was een korte orìèntatie-reis, dus veel niet gezien
- een land dus zeker om naar terug te komen
- de mooiste ervaringen : Rabat, de moskee van Casablanca, de diverse bergketens van de Atlas, de valleien van de Draa en Dadés met al hun oases, palmbossen en `zandkastelen` en natuurlijk de streek rond Ouarzazate en Zagora (de Sahara)

2009-10-25 Fes, spirituele en religeuze hoofdstad

We staan weer vroeg op en na het ontbijt verlaten we Meknés. De 70 kilometer naar de andere koningstad Fes rijden we comfortabel over een autosnelweg. We zien ook hier wijnbouw. Onze eerste induk is, dat het een zeer welvarende stad moet zijn. In de Ville Nouvelle zien we mooie avenues en flink wat nieuwbouw en westers aandoende gebouwen. Totdat we de binnenstad naderen. Dennis loodst ons prima naar de dichtsbijzijnde Bab (poort) de medina in, waar we de auto achterlaten bij een gardien. We worden ervaren, want zonder gids vinden we via enkele steegjes ons hotel.
We checken in in het mooie Riad Sara (www.sarariad.com)
Ook hier prima kamers.

Na de gebruikelijke ontvangst met muntthee lopen we de kasbah in. Als eerste willen we de leerlooierswijk bezoeken. Een jochie wordt onze gids en loodst ons door een wirwar van steegjes. Net als we ons unheimisch beginnen te voelen, staan we voor een enorme en mooie winkel. Etages vol met lederwaren. Een Spaans sprekende verkoper - als gevolg van de werkeloosheid in Spanje is hij weer terug in Marokko - leidt ons naar boven. Via hun dakterras hebben we een mooi uitzicht op de leerlooierij. We krijgen een takje munt tegen de eventuele stank en een prima uitleg.

Toch kopen we er niets en vervolgen onze weg door de medina. Weer ontzettend veel winkeltjes, heel veel mensen, passerende ezels met vracht. Heel veel moskees met dito oproepen om te bidden. Fes is dé stad in Marokko waar de meeste koranscholen en madrassas zijn. Hier zitten ook de meeste fundamentalistische moslims. We kopen wat souvenirs, best leuk dat afdingen. Ook veel werkplaatsen van goud- en zilversmeden, touwslagers, leerbewerkers en naaiateliers. Het zijn uitsluitend mannen die hier werken, de vrouwen maken thuis de kettingen ed. Borduren en naaien doen de mannen.

Op de laagste plekken van de medina is de voedselmarkt. Winkeltjes met kruiden, groenten, etc. Ook slagerijen waar de kippen, eenden, kalkoenen, duiven klaar staan om geslacht te worden. er hangen halve schapen die worden uitgebeend. Er zijn ook `speciaalzaken`, zoals deze waar alleen kamelenvlees wordt verkocht. Er blijken zelfs kopers te zijn voor deze kamelenkop !

Wij besluiten het als lunch maar bij pizza met een groentesalade te houden in een hotel even buiten de medina. Dan een lange wandeling langs enkele sterattracties (in Dennis´ boekje : topattracties) Echter, de moskeen mogen we als niet-moslim niet in en de paleizen liggen achter dikke en hoge muren. Zelfs daar mag niet gefotografeerd worden, militairen fluiten agressief naar ons als we de camera pakken.

In de avond is het weer `follow that car`. Omdat de `petits taxis` maar 3 passagiers mee mogen nemen, hebben we er met ons vieren steeds twee nodig. Dus is het achter elkaar rijden. Luid toeterend racen ze ons naar de Ville Nouvelle. Daar wordt deze zondagavond op de kilometerslange Avenue Mohammed VI geparadeerd en geflirt. Veel mannen bij elkaar en vrouwen bij elkaar. Het lijkt wel een huwelijksmarkt. Ondanks de westerse invloed zitten de terrassen vol met uitsluitend mannen. Er wordt veel naar voetbal op TV gekeken.

Alle fonteinen (en dat zijn er heel veel) staan aan, zijn verlicht en uit luidsprekers galmt muziek. Als je maar een voet zet op het keurig onderhouden grasgazon, fluit een bewaker je terecht. Hele gezinnen staan bij de grote fonteinen naar het klank- en lichtspel te kijken, wij dus ook.Dennis meent ergens een McDonalds gezien te hebben. Aan de Arabische naam kunnen we het niet afleiden, wel zien we een M-logo. Voor de Marokkanen moet dit wel heel luxe zijn, er zitten veel toeristen en enkele bemiddelde Marokkanen. Toch is het slechts 60% van de Spaanse Mac-prijzen. Van wandelen krijg je honger, dus gaan we eens lekker uit ons dak. Even geen basis-zuren dieet of weightwatchers. Na al het lekkers besluiten we wel die kilometers terug naar de medina te gaan lopen..

2009-10-24 Meknés en Volubilis

´s Morgens gaat de wekker weer vroeg en we moeten ons comfortabele bed verlaten. De fraaie oprijlaanvan ons hotel doet vermoeden, dat het ontbijt ook zo goed is. Maar dat valt wat tegen. Misschien omdat we de eersten zijn. We gaan met de auto 30 km ten noorden van Meknés, daar ligt Volubilis.
De antieke stad Volubilis kwam tot bloei in de 3e eeuw v.C.. Na annexatie van Mauretania in 45 n.C. door de Romeinse keizer Claudius kreeg Volubilis de status van municipia (vrije stad). Het was een rijke stad door de export van olijfolie en tarwe en er woonden toen 20.000 mensen. Compleet met capitool, forum, basilica, triomfboog, thermen en huizen met een atrium. Na vertrek van de Romeinen woonden er een paar honderd jaar christenen. Na de islamisering raakte het in verval. Veel paleizen, mausolea en moskeen in en rond Meknés zijn gebouwd met materiaal uit Volubilis. In 1755 stortten de laatste gebouwen in tijdens de grote aardbeving. Het is nu het belangrijkste opgravingsterrein van Marokko.
Een bewaker wil wat bijverdienen en werpt zich ongevraagd op als gids. We vinden het prima en hij wijst ons op plekjes die je anders niet zou zien. Met onze boekjes bij de hand klopt zijn verhaal aardig en is het een welkome aanvulling.
Wat veel indruk maakt zijn de tientallen mozaïeken waarvan veel nog in redelijke staat.Op de overblijfselen van het capitool is het in de schaduw goed rusten.Daarna bezoeken we het even verder gelegen stadje Moulay Idriss, genoemd naar de stichter van de eerste Arabische-islamtische dynastie in Marokko. Hier ligt ook het graf van hem, Idriss I, nakomeling van de schoonzoon van de profeet Mohammed. Het mausoleum heeft een groen pannendak. Er zijn koranscholen en het stadje is een pelgrimsoord voor moslims.Helaas is het mausoleum en de erbij horende moskee heilige grond en dus alleen voor moslims toegankelijk. Zelfs met mijn RK-godsdienstdiploma kom ik er niet in ! De groen-wit betegelde en met koranteksten voorziene minaret van de moskee is de enige in de Arabische wereld die cilindrisch is.
Bij het parkeren van de auto bij de ingang van het stadje (de gardien draagt een origineel geel van Gansewinkel jack !), komen er gelijk enkele gasten op ons af die ons graag willen rondleiden. We gaan er niet op in. Eén volhouder die blijft meelopen, loodst ons naar plekjes waar je toch eigenlijk zelf niet snel komt. Na afloop krijgt hij zijn verdiende dirhams toegestopt en ruzie met zijn afgewezen maten.

Nou weten we gelijk waarom er in die medina´s toch zoveel mannen en vrouwen met een plaat op hun schouders lopen met daarop nog te bakken brood. In elke medina zijn bakkers die voor hen in hout gestookte ovens het brood bakken dat door hen wordt gebracht. Een brood kost trouwens 2 dirham (nog geen 19 eurocent), het bedrag dat ik de bakker gaf om foto´s te mogen nemen.
We lopen naar beneden de medina uit en passeren de achteringang van mausoleum cq moskee.
Terug in Meknés gaan we daar de medina in. Nog niet alle straatjes zijn bestraat, maar omdat de UNESCO de medina op de werelderfgoedlijst heeft geplaatst wordt er riolering aangelegd en wordt er bestraat. Ook worden tientallen eeuwenoude huizen die dreigen om te vallen met houten balken gestut. De inwoners hebben er geen oog voor, die zijn druk met hun handeltjes om te kunnen overleven. Het zijn de arme mensen van het platteland die hier hun geluk komen beproeven. De wat beter bedeelden hebben de medina´s en kasbahs verlaten en wonen in de Ville Nouvelle.
Van het wandelen in de medina krijgen we honger en zijn op zoek naar een restaurant. Een mannetje wil ons wel gidsen. Via weer een wirwar van straatjes komen we voor een houten poort met erboven de benaming `Restaurant Zitouna, typiquement marocain` We weten dat zitouna arabisch is voor aceituna (spaans voor olijf). We gaan naar binnen en komen in een paleis-restaurant terecht. De menukaart (3 stuks, natuurlijk alleen voor de mannen, Mike leest wel mee) is een verrassing, prijzen zijn echt marokkaans, 3 gangen voor 110 dirham. We zijn de enige gasten.
Via de Bab (poort) Bardaine halen we de auto op en rijden weer naar ons hotel buiten de medina. `s Avonds nemen we weer 2 taxies en laten ons afzetten bij Bab Mansour vlakbij het drukke Place el-Hedime. Hierachter liggen de koninklijke paleizen en andere bijzondere gebouwen, we nemen er een kijkje. Maar tegen tien uur ´s avonds wordt het ineens weer stil op straat, restaurants en theehuizen zijn dicht. Wat is het toch anders dan Spanje, zucht.Dus met de taxi terug naar het hotel, dat er ook aan de achterkant sprookjesachtig bij ligt en zoeken weer op tijd ons bedje op. Morgen vroeg op.

2009-10-23 Ouarzazate - Meknés

We hebben een ruim 600 kilometer lange autorit voor de boeg - over een tweebaansweg - dus staan we bij het opkomen van de zon op. Het is hier in Ouarzazate zo vroeg al warm en dat op 1200 meter.

Tijdens een koffie-thee pauze onderweg krijgt Mike een granaatappel aangeboden. Ze zijn hier zo groot en zien eruit als grote uien. Op de achterbank helpt Paul mee met de smaaktest van e.e.a.

Besloten is via de N10 naar Meknés te rijden. Langs de stuwmeren van Taourit en door de vallei van de Dadés rivier. Op een kale hoogvlakte van 100 km zien we uitsluitend kamelen grazen. Natuurlijk stoppen we even voor wat kids, ze zijn best happy met een koek.

We passeren plaatsen als El-Kelaa M´Gouna, Tinehir, en Goulmima. Prachtig afwisselend landschap vooral in de Dadés vallei met veel mooie kasbahs langs de weg tegen de bergwanden aangeplakt.

Na Ar-Rachida een wel heel fraai gelegen diepblauw meer en we rijden door de Gorges du Ziz met spectaculaire hoge rotswanden.

Na de prachtige vallei komen door het Hoge Atlas gebergte en door plaatsen als Tinehir, Goulmima etc. Zo´n honderd kilometer lang staan langs de weg om de paar honderd meter Marokkaanse vlaggen, de stoepranden zijn geverfd en in de dorpen die we passeren hangen nog meer vlaggen en baniers. We vragen het een politieman. En ja hoor, het is niet voor ons. Koning Mohammed VI himself komt hier volgende maand op bezoek.Dennis kikt op de Tunel du Légionnaire... die ineens heel anders blijkt te heten !

Een Nederlander die we in de Sahara hebben ontmoet had ons ervoor gewaarschuwd. Er staat heel veel politie te posten langs de weg, goed uitgerust met laser-snelheidsmeters. Op de nationale tweebaansweg mag je 100 km, maar kilometers voor, in en na de dorpen is de maximum snelheid 60 km. Ik stel steeds opnieuw de cruise control van de Nissan precies in. Een bekeuring is het laatste wat we hier willen. Overigens worden opvallend veel auto´s aangehouden. We denken hardop : drugs, fundamentalistische moslims, bandieten of lui die een staatsgreep voor hebben of is het gewoon de staat van de auto en-of de lading die erop ligt ?

Via Midelt waar we lunchen naar Sefrou en langs dit soort landschap op naar Meknés. Hotel Transatlantique wordt snel gevonden.

2009-10-22 Van nomadentent naar hotel in Ouarzazate

We hebben de wekker gezet op 06.00 uur, want we willen echt die zonsopgang in de woestijn weleens meemaken. Het blijkt al helemaal licht te zijn. Ons `bivouac` ligt er prachtig bij.Op een hoge duin zijn we getuige van een prachtige zonsopgang. Je kunt de stilte horen. De kleuren veranderen per 5 minuten, het is alsof een spaarlamp wordt aangedaan.In een nauwelijks een kwartier staat de zon volledig boven de horizon en beginnen we zo vroeg zelfs de stralingswarmte al te voelen.Het kamp komt tot leven.
Dennis heeft trekt een sprint naar het ontbijt.Er is geen elektriciteit. Ali heeft wel bereik met zijn mobieltje. Een zonnepaneeltje brengt uitkomst als je je cellphone moet opladen... De Berbers leven ook met een been in de 21ste eeuw.Vanaf onze zandduin zien we hoe Yoessef druk is met de voorbereidingen voor het ontbijt.Na het ontbijt worden de kamelen weer gehaald en we stijgen op voor de terugtocht naar TagouniteRuim anderhalf uur door het mulle zand...Met schrale billen is de zit niet altijd gemakkelijk !Op de terugweg naar Zagora heb je geen last van andere weggebruikers, behalve dan van wat overstekend wild.In Zagora stoppen we voor koffie en muntthee. In het plaatselijk winkeltje van een paar Berbers kopen we theepotten. Met ingelegde kamelenbotjes.

Een van de stops onderweg voor een verfrissing, de koelkast werkt prima. Op de achtergrond een oase waar - volgens de reisgids - zo´n 150.000 dadelpalmen staan.

We rijden weer naar het noorden en bereiken Ouarzazate, waar we inchecken in La Perle Du Sud (en ondanks een stukkie vergane glorie is dat het zeker).

´s Middags eten we een heerlijke tajine. Het bier wordt in het restaurant getapt zonder schuimkraag Op het terras lijkt het dan net op appelsap. We zitten in de buurt van een moskee, vandaar. Alhoewel in Marokko zit je altijd wel ergens in de buurt van een moskee.

`s Avonds gaan we de stad verkennen. Het ligt op 1500 meter hoogte, het is nog steeds 30 graden maar kurkdroog, dus zeer aangenaam. Op de Rue du Marche worden we door Sic Sic Hicham zijn winkeltje ingeroepen. Paul helpt hem met een brief aan zijn `ami` in Leiden. Er komt muntthee en er komen nog 2 vrienden van hem binnen. Er wordt voor ons spontaan op drums gespeeld. Sic komt uit Jemen, de anderen uit Mali en nog een uit dat deel van de Sahara waarvan hij denkt dat het Algerije is. Ze zijn analfabeet (kunnen wel heeel goed rekenen) en hebben geen paspoort. We horen interessante verhalen over het Berber-leven, beloven hen wat muziek-cd´s te sturen en we worden vrienden voor het leven: Mike koopt wat sieraden uit hun privé-winkeltje.